Horizontaal organiseren

Niet-hierarchisch organiseren

Horizontaal organiseren, zelfsturende teams, zelforganisatie, sociocratie, …, allemaal begrippen en modellen die te maken hebben met een niet- of minder hiërarchische structuur. 

Al snel ontstaat het misverstand dat in horizontale organisaties geen structuur nodig is of geen leiding dient genomen te worden.

Stilzwijgende structuren onder de loep nemen 

Door te werken in of met een hiërarchische organisatie worden stilzwijgend een aantal structuren en afspraken geaccepteerd. Hiërarchie is zo ingebakken in onze maatschappij en organisatiecultuur dat deze ‘afspraken’ onbewust in ons handelen sluipen.

  • Wie heeft de verantwoordelijkheid? 
  • Wie dient het initiatief te nemen? 
  • Voor wie zijn de risico’s? Zowel organisatierisico’s als financiële risico’s. 
  • Hoe lopen de communicatielijnen? 
  • Vergadercultuur, enz… 

In horizontaal organiseren worden al deze stilzwijgende aannames in vraag gesteld en soms gewoon overboord gegooid. En hier wringt het schoentje. 

Nieuwe praktijken 

Horizontaal organiseren betekent niet dat er geen structuur hoeft geïnstalleerd te worden maar dat de (stilzwijgende) afspraken-structuren dienen vervangen te worden door andere. Vastgeroeste structuren dienen vervangen te worden door nieuwe en betere manieren van werken. Om deze nieuwe praktijken – manieren van werken – te ontwikkelen en te ondersteunen is een andere cultuur en ingesteldheid van elk individu nodig. Er dienen nieuwe vaardigheden en werkmethodieken ontwikkeld te worden om horizontaal organiseren tot een succes te brengen. 

Een uitdaging in de praktijk 

Al te dikwijls zien we gefrustreerde (zelfsturende) teams die dit proces van vernieuwing niet hebben gevolgd. Zij concluderen dan na 6 maanden experimenteren: horizontaal organiseren werkt niet. En al snel schakelt men terug naar hiërarchische structuren: “Er moeten toch taken uitgevoerd worden en doelen bereikt worden. We kunnen het toch niet op zijn beloop laten?” 

Niemand zal ontkennen dat het proces dat ons naar meer horizontaal organiseren brengt best een uitdaging kan zijn. Je laten inspireren door reeds bestaande initiatieven, structuren en modellen kan zeker helpen en is misschien wel noodzakelijk. Stap voor stap nieuwe manieren van werken ervaren, de kleine successen zien en noteren, en constant blijven bijsturen.

Horizontaal organiseren vraagt nieuwe praktijken. En nieuwe praktijken dien je samen te oefenen want snel herval je in oude gewoontes die elke creativiteit en initiatief kunnen smoren.

Antwoord op huidige complexiteit 

Is horizontaal organiseren een antwoord op onze vele maatschappelijke uitdagingen zoals burn-out en jacht op talent?  Wat we zeker weten is dat hiërarchisch organiseren geen antwoord is.  

Onze ondernemingen hebben te maken met vele maatschappelijke vraagstukken en staan voor een veel complexere taak dan ooit tevoren. Juist deze complexiteit vraagt dat we met nieuwe praktijken en vaardigheden gaan experimenteren, om er op te reflecteren en ervan te leren. In de praktijk van experimenteren kunnen er nieuwe regels, andere werkmethodes en bewustere attitudes ontstaan. 

 Ivo Bols

GOING HORIZONTAL internationale training in Nederland: 3-daagse training nabij Nijmegen